OWCA, czyli Ostateczne Wyjaśnienie Czasów Angielskich

(Non-)Perfect

 

Śmiejecie się? Dobrze! Śmiech to zdrowie. Życzę Wam – z całego serca – żebyście śmiali się też jako ostatni (bo tylko ten się śmieje, kto się śmieje... itd.). I – powiem Wam – macie duże szanse na śmiech na końcu.

Na początek zadam Wam kilka pytań, i podam do nich odpowiedzi jakich, mniemam, udzielilibyście sami, gdybyśmy rozmawiali twarzą w twarz. Po pierwsze, dlaczego zajrzeliście na tę stronę i czytacie ten tekst? Bo jako uczniów (słuchaczy, studentów, nauczycieli, wykładowców itp.) interesuje Was język angielski. Bo chcecie albo nauczyć się go używać (uczniowie, słuchacze itp.), albo nie stroniąc od sposobności poszerzenia horyzontów myślowych, poznać osiągnięcia innych na polu nauczania tego języka (nauczyciele, wykładowcy itp.) Po drugie, chcecie poznać zasadę Projektu OWCA? Jeśli zamierzacie czytać dalej – to tak!

 

{cmp_start idkey=4093[url=http%3A%2F%2Ftomaszwyszkowski.pl%2F29-jezykoznawca%2Fjeden-gram-gramatyki%2F407-owca-czyli-non-perfect][title=OWCA%2C+czyli...+%28Non-%29perfect][desc=]}

OWCA, czyli Ostateczne Wyjaśnienie Czasów Angielskich

(Non-)Perfect

 

Śmiejecie się? Dobrze! Śmiech to zdrowie. Życzę Wam – z całego serca – żebyście śmiali się też jako ostatni (bo tylko ten się śmieje, kto się śmieje... itd.). I – powiem Wam – macie duże szanse na śmiech na końcu.

Na początek zadam Wam kilka pytań, i podam do nich odpowiedzi jakich, mniemam, udzielilibyście sami, gdybyśmy rozmawiali twarzą w twarz. Po pierwsze, dlaczego zajrzeliście na tę stronę i czytacie ten tekst? Bo jako uczniów (słuchaczy, studentów, nauczycieli, wykładowców itp.) interesuje Was język angielski. Bo chcecie albo nauczyć się go używać (uczniowie, słuchacze itp.), albo nie stroniąc od sposobności poszerzenia horyzontów myślowych, poznać osiągnięcia innych na polu nauczania tego języka (nauczyciele, wykładowcy itp.) Po drugie, chcecie poznać zasadę Projektu OWCA? Jeśli zamierzacie czytać dalej – to tak!

 

OWCA, czyli... (Non-)perfect 02


Oto zasada Projektu OWCA: Wszystko co widzimy i dostrzegamy wokół nas, wszystko co słyszymy i czego słuchamy, wszystko co potrafimy ogarnąć, czego potrafimy dotknąć i co poczuć – jest prawdą, której możemy dać świadectwo tworząc zdania i komunikując je innym ludziom. ‘Wszystko’, którego użyłem trzykrotnie w poprzednim zdaniu nie obejmuje przeczytanych, zasłyszanych czy przekazanych nam przez inne osoby i utworzonych przez nie zdań (chyba, że tego chcemy). Inne osoby mogą celowo lub nie – przekazać nam nieprawdę. Na przykład, powiedzieć nam o jakimś fakcie z przeszłości, używając do tego celu (nawet przez pomyłkę) czasu teraźniejszego; czyli – robiąc błąd w wyborze czasu gramatycznego okłamują nas, którzy postrzegamy, słyszymy i odbieramy konkretne zdanie w dobrej wierze, chcąc się czegoś dowiedzieć, i oczekując prawdy – otrzymujemy kłamstwo.

Przeczytajcie taki oto przykład (opis przeszłego zdarzenia): Romeo, wstał wczoraj rano, sprawdził czy ma w kieszeni zaoszczędzone pieniądze, udał się do pobliskiej kwiaciarni i kupił Julii bukiet kwiatów. Gdyby ktoś chciał nam przekazać informację o powyższym przeszłym zdarzeniu i nie użyłby czasu przeszłego, np.: „Romeo kupił Julii bukiet kwiatów.”, a zamiast niego np. czasu teraźniejszego, np.: „Romeo kupuje Julii bukiet kwiatów.”, to należałoby zarzucić mu tylko i wyłącznie głoszenie nieprawdy. Takiej pomyłki przy wyborze czasu gramatycznego nie będziemy w Projekcie OWCA traktować jako błędu gramatycznego, wystarczy nam słowo ‘nieprawda’. Jeśli Wy (jako studenci), lub Wasi studenci (jeśli jesteście wykładowcami) macie/mają problemy z wyborem właściwego czasu języka angielskiego i tworzycie/tworzą zdania zawierające ‘błędny’ czas gramatyczny, to dopuszczacie/dopuszczają się mówienia nieprawdy!

Nawet jeśli, technicznie rzecz biorąc, budujecie/budują zdanie zupełnie niezrozumiałe z powodu niewiedzy na temat budowy zdania, to w Projekcie OWCA, takie zdanie także uważane jest za nieprawdziwe, nie obchodzą nas błędy czy bezbłędność – nas interesuje prawda! Jakie to ma praktyczne skutki?

 

OWCA, czyli... (Non-)perfect 03


Popatrzcie, posłuchajcie i wyobraźcie sobie taki schemat prawdziwego zdania: element pierwszy – zachodzi w otaczającym nas świecie jakiś fakt, element drugi – mamy chęć wyrażenia tego faktu słowami, element trzeci – zapisujemy, wygłaszamy lub przekazujemy komuś prawdziwe zdanie odnoszące się do danego faktu.

FAKT => CHĘĆ => ZDANIE

lub inaczej pisząc

OBSERWACJA => ADEKWATNY WYBÓR CZASU => PRAWDA!

Podsumujmy. Pisane, wygłaszane lub przekazywane zdania mogą być prawdziwe – odpowiadają wtedy prawdzie dziejących się w świecie zdarzeń, lub nieprawdziwe – zbudowane za pomocą nie odpowiadającego prawdzie, nieadekwatnego czasu gramatycznego, lub zawierające takie zestawienie słów, które nie mają z żadnym istniejącym czasem nic wspólnego.

 

OWCA, czyli... (Non-)perfect 04

 

Czas Present Non-perfect Simple
(Wiem, że taką nazwę tego czasu widzicie po raz pierwszy w życiu, ale zapewniam, że nie ostatni. W swoim czasie ☺ wyjaśnię wszystko jak należy! Cierpliwości.) 

Błędne założenie

Gramatycy, wykładowcy, autorzy – jednym słowem językoznawcy opisują ten czas (w literaturze znany jako the Simple Present Tense) na różne sposoby, których nie będziemy tu przytaczać. Mają te opisy jednak pewną cechę wspólną, zresztą obecną przy każdej okazji opisu dowolnego angielskiego czasu gramatycznego. Sprowadza się ona do takiego oto założenia: opisując czas języka angielskiego należy uczącym się wyjaśnić kiedy, w jakich sytuacjach, należy stosować dany czas, aby tworzyć zdania poprawne. Innymi słowy tradycyjne podejście językoznawców sprowadza się do przedstawienia listy sytuacji, w których danego czasu należy użyć. Czy jest to skuteczne?

Uczący się mają zwykle trudności z zapamiętaniem takiej listy sytuacji – to po pierwsze. Po drugie – bardzo często mylnie identyfikują te sytuacje, z uwagi na zbyt wysoki poziom abstrakcji i uogólnienia stosowany w ich opisie. Z tych powodów mimo najwyższego lingwistycznego wysiłku, maksymalnego teoretycznego precyzowania opisów sytuacji, w których należy stosować dany czas, uczący się (uczniowie, studenci, słuchacze itp.) potrzebują nieodmiennie długotrwałej praktyki z towarzyszeniem nauczyciela, który przedstawia sytuacje z listy i koryguje błędne zdania, w celu zrozumienia natury ‘sytuacji z listy’ i wyrobienia nawyku tworzenia odpowiednich do tych sytuacji zdań. Taki sposób nauczania czasów jest sztuczny, bo abstrakcyjny. Ale jak wiemy, jest inny.

 

OWCA, czyli... (Non-)perfect 05

 

Mówmy... prawdę!

W modelu prawdziwości opisu życia (Projekt OWCA), lista wymieniająca sytuacje, w których używa się danego czasu – nie istnieje! Uczeń (student, słuchacz itp.) ma za punkt wyjścia jeden, jedyny koncept. Dotyczy on wszystkich czasów języka angielskiego (i jako taki będzie przywoływany we wszystkich moich esejach traktujących o poszczególnych czasach języka angielskiego). Oto on: znając prawdę, bo ją dostrzegliśmy, lub słyszeliśmy ją na własne uszy, lub potrafiliśmy ją objąć umysłem, i mając chęć jej opisu, tworzymy zdanie, które da jej świadectwo – innymi słowy – zdania muszą dawać świadectwo prawdzie. Kiedy zdanie w czasie Present Non-perfect Simple daje świadectwo prawdzie?

Czas Present Non-perfect Simple wyraża prawdę, jeśli to co mówimy jest poparte długotrwałym doświadczeniem, i używając tego czasu dajemy temu doświadczeniu wyraz. Wyobraźmy sobie następujące zdarzenia:

 

OWCA, czyli... (Non-)perfect 06

 

Przykład pierwszy: nasze rodzeństwo, osoby, które widzimy na co dzień, mają swoje ulubione zajęcia. Wiemy, że dane zajęcia są ulubione, gdyż wielokrotnie widzieliśmy np. naszą siostrę z wyraźnym zadowoleniem na twarzy zajętą np. czytaniem książek, czy też rozmową przez telefon. Doświadczenie wielokrotnie potwierdzone podobnym widokiem, podobnymi odgłosami czy obecnością w tym samym miejscu (np. przy telefonie stacjonarnym w przedpokoju) pozwala nam na powiedzenie, że nasza siostra lubi czytanie książek, lub rozmawianie przez telefon. Jeśli widzieliśmy naszą siostrę jednokrotnie w takiej sytuacji, to nie mamy prawa użyć czasu Present Non-perfect Simple. Ale jeśli wielokrotnie byliśmy świadkami takiego samego zdarzenia i nic nie wskazuje na to, że już nie będziemy takiego samego zdarzenia świadkami w przyszłości musimy, by dać świadectwo prawdzie, użyć czasu Present Non-perfect Simple. Popatrzmy, posłuchajmy i ujmijmy to tak:

[1] My sister likes reading books. lub My sister likes talking on the phone.

Przykład drugi: Pewnego dnia wchodząc do sklepu usytuowanego w pobliżu naszego miejsca zamieszkania przepuściliśmy w drzwiach pewną panią, lub (jeśli niniejszy tekst czyta akurat przedstawicielka płci pięknej, śpieszę z bliźniaczym przykładem) zostałyśmy przepuszczone w drzwiach przez pewnego pana. Później jeszcze niejednokrotnie w okresie np. kilku miesięcy widzieliśmy tę osobę w pobliżu naszego domu oraz w innych miejscach np. naszej ulicy, w różnych sytuacjach, które zaczęły wskazywać na to, że dana osoba mieszka na naszej ulicy. Aby wypowiedzieć się na temat tej osoby, i dać oczywiście świadectwo prawdzie, popartej niejednokrotnym doświadczeniem takiego samego lub podobnego zdarzenia użyjemy czasu Present Non-perfect Simple:

[2] S/he lives in our street.

Przykład trzeci: Zostaliśmy zatrudnieni przez nowego pracodawcę. Nasze nowe obowiązki zgodnie z umową o pracę zaczynają się o godzinie 7.00. Żeby dobrze wypaść pierwszego dnia nastawiliśmy budzik na dzwonienie o godzinie 5.00. Przez pierwszy tydzień okazało się, że to o wiele za wcześnie. Przy tak wczesnym wstawaniu mamy za dużo czasu przed pracą, z którym nie wiadomo co robić, a i nie wysypiamy się należycie zrywając się tak wcześnie. Po kilkunastu następnych dniach okazuje się, co udaje się nam samym udowodnić praktycznie, że wstawanie o 6.15 to najoptymalniejsze rozwiązanie w naszym wypadku. Teraz więc, uczestnicząc ewentualnie w rozmowie na temat godziny porannego wstawania, dajemy świadectwo prawdzie używając czasu Present Non-perfect Simple:

[3] I get up at six fifteen every morning.

Przykład czwarty: Mieliśmy wybrać się pociągiem do Wrocławia. Poprosiliśmy przyjaciela/przyjaciółkę aby dowiedział/a się, o której odjeżdża poranny pociąg do Wrocławia. Jeśli przyjaciel/przyjaciółka sam/a niejednokrotnie korzystał/a z tego pociągu, to odpowiedzią na naszą prośbę będzie dające świadectwo prawdzie zdanie z wykorzystaniem czasu Present Non-perfect Simple:

[4] The early train for Wrocław departs at 5.05.

Prawdopodobnie będziemy musieli usłyszeć skąd nasz/a informator/ka ma tę pewność, ale po usłyszeniu, że sam/a wielokrotnie korzystał/a z tego środka transportu, pozbędziemy się wszelkich wątpliwości. Pozwólcie, że wtrącę tu uwagę ogólną.

 

OWCA, czyli... (Non-)perfect 07

 

Przykład czwarty pokazuje nam, że zdania dające świadectwo prawdzie dzielą się na dwie grupy. Pierwsza zawiera zdania stworzone przez nas i oparte na długotrwałym i wielokrotnym doświadczaniu takich samych zdarzeń; druga grupa do zdania autorstwa innych osób, usłyszane od innych czy przekazane nam przez inne osoby, których darzymy zaufaniem polegając na ich wielokrotnym doświadczaniu takich samych zdarzeń. W gruncie rzeczy nie gra tutaj roli, kto tworzy zdanie.

Przykłady można by mnożyć, ale wszystkie i tak zawierać będą jedną ważną cechę. Dawanie świadectwa prawdzie przy pomocy czasu Present Non-perfect Simple wymaga osobistego doświadczenia własnego lub osoby trzeciej, którą chcemy obdarzyć zaufaniem. Jeśli w którymś z powyższych przykładów użyjemy czasu innego niż Present Non-perfect Simple, powiemy zdanie nieprawdziwe. Jakie z tego płyną wnioski?

Aby poprawnie (komunikatywnie) stosować czas Present Non-perfect Simple, w zrozumiały sposób zawsze przekazywać zamierzone treści przy jego pomocy, musimy odrzucić sztuczne konteksty, w których jakoby się ten czas stosuje. Jedynym kryterium stosowania tego czasu jest warunek dawania świadectwa prawdzie w dłuższym okresie: jeśli nasze doświadczenie, lub doświadczenie osoby trzeciej, którą decydujemy się obdarzyć zaufaniem, wskazuje na powtarzalność danego zdarzenia, wówczas dającym świadectwo prawdzie czasem wyrażającym nasz opis danego zjawiska jest czas Present Non-perfect Simple. Czy jest to jedyny warunek stosowania tego czasu?

Musimy tu spojrzeć z nieco szerszej perspektywy. Projekt OWCA jako projekt zgłaszający pretensje to przedstawienia uniwersalnej teorii czasów posługuje się w opisach pozostałych czasów języka angielskiego tą samą zasadą – aby dany czas dawał świadectwo prawdzie wymagane jest spełnienie jednego i tylko jednego warunku. Analogicznie będzie wyglądało warunkowanie użycia czasu Present Non-perfect Continuous. Ale o nim w jednym z kolejnych esejów. 

26 listopada 2005 r.
© by Tomasz Wyszkowski

 


2017 06 25 Zrozumienie siebie to początek

Ocean

Święto

Pewność

PEWNOŚĆ

Myślisz, że do tej pory wierzyłeś, że myślisz, że wiesz.
Teraz wiesz, że wierzysz, że myślisz.
A kiedy się dowiesz, że myślisz, że wierzysz...?
...Gdy uwierzysz, że myślisz, że wiesz?
Nie wiesz…?
Nie do pomyślenia, w co można uwierzyć, że się wie.
Wprost nie do wiary.
Pomyślisz… i już nie wiesz, w co wierzyć. 


© 2017-09-10 by Tomasz Wyszkowski