Co to czasownik?

Czym tak naprawdę jest czasownik? Powyższa analiza polskich czasowników wykazała istnienie aż 22 osobowo-czasowych form czasownika pisać, czasownik pisywać ma ich także 22, tak samo czasownik napisać. Rekordzistą pod względem ilości form jest niedokonany jednokrotny czasownik być:

Nj - być (bezokolicznik jednocześnie nie wskazuje jednoznacznie osoby i nie odnosi się jednoznacznie do żadnej subiektywnej części kontinuum czasowego - przeszłości, teraźniejszości ani przyszłości, z tego względu nie uwzględniamy go w obliczaniu ilości form osobowo-czasowych danego czasownika)

{cmp_start idkey=8909[url=http%3A%2F%2Ftomaszwyszkowski.pl%2F29-jezykoznawca%2Fjeden-gram-gramatyki%2F370-co-to-czasownik][title=Co+to+czasownik%3F][desc=]}

Co to czasownik?

Czym tak naprawdę jest czasownik? Powyższa analiza polskich czasowników wykazała istnienie aż 22 osobowo-czasowych form czasownika pisać, czasownik pisywać ma ich także 22, tak samo czasownik napisać. Rekordzistą pod względem ilości form jest niedokonany jednokrotny czasownik być:

Nj - być (bezokolicznik jednocześnie nie wskazuje jednoznacznie osoby i nie odnosi się jednoznacznie do żadnej subiektywnej części kontinuum czasowego - przeszłości, teraźniejszości ani przyszłości, z tego względu nie uwzględniamy go w obliczaniu ilości form osobowo-czasowych danego czasownika)

Co to... 1


Nj R Lp Od - bądź
Nj R Lm Op - bądźmy
Nj R Lm Od - bądźcie
Nj Cpe Lp Op Rm - byłem
Nj Cpe Lp Op Rż - byłam
Nj Cpe Lp Od Rm - byłeś
Nj Cpe Lp Od Rż - byłaś
Nj Cpe Lp Ot Rm- był
Nj Cpe Lp Ot Rż - była
Nj Cpe Lp Ot Rn - było
Nj Cpe Lm Op Rm - byliśmy
Nj Cpe Lm Op Rż - byłyśmy
Nj Cpe Lp Od Rm - byliście
Nj Cpe Lp Od Rż - byłyście
Nj Cpe Lp Ot Rmo- byli
Nj Cpe Lp Ot Rnm- były
Nj Ct Lp Op  - jestem
Nj Ct Lp Od  - jesteś
Nj Ct Lp Ot - jest
Nj Ct Lm Op - jesteśmy
Nj Ct Lp Od - jesteście
Nj Ct Lp Ot -
Nj Cpy Lp Op - będę
Nj Cpy Lp Od - będziesz
Nj Cpy Lp Ot - będzie
Nj Cpy Lm Op - będziemy
Nj Cpy Lm Od - będziecie
Nj Cpy Lm Ot - będą

ma on ich aż 28!

Co to... 2

Może się dziwicie, że w dotychczasowej analizie form czasownikowych brakuje takich części mowy jak: imiesłów, forma bezosobowa przeszła, rzeczownik odsłowny i formy warunkowe. Dla czasowników Nj pisać i Nw napisać byłyby to odpowiednio: pisząc, piszący, pisząca, piszące, pisany, pisana, pisane, pisani, pisano, pisanie, pisania, pisałbym, pisałabym, pisałbyś, pisałabyś, pisałby, pisałaby, pisałoby, pisalibyśmy, pisałybyśmy, pisalibyście, pisałybyście, pisaliby, pisałyby oraz napisawszy, napisany, napisana, napisane, napisani, napisano, napisanie, napisania, napisałbym, napisałabym, napisałbyś, napisałabyś, napisałby, napisałaby, napisałoby, napisalibyśmy, napisałybyśmy, napisalibyście, napisałybyście, napisaliby, napisałyby. Powyższe formy nie są formami czasownika, gdyż nie wskazują jednocześnie i jednoznacznie osoby i żadnej części kontinuum czasowego. Innymi słowy za formy czasownika należy uznać te słowa, które gdy użyte w komunikacie (czyli zdaniu przekazującym pomiędzy interlokutorami jakieś treści) spełniają dwa warunki: jednoznacznie odnoszą się do konkretnej osoby - pierwszej, drugiej lub trzeciej w jednej z liczb, i wskazują na konkretną część kontinuum czasowego - przeszłość, teraźniejszość lub przyszłość. Wobec powyższego należy rozróżnić następujące (cztery) grupy części mowy mających związek z czasownikami: formy osobowo-czasowe (czasowniki), osobowo-nieczasowe, nieosobowo-czasowe i nieosobowo-nieczasowe. Oto przykłady:

1. forma osobowo-czasowa: np. pisałem, określa osobę: Lp Op i czas: Cpe;
2. forma osobowo-nieczasowa: np. pisanie lub pisałbym określa osobę - pisanie: Lp Ot, pisałbym: Lp Op, ale nie określa czasu;
3. forma nieosobowo-czasowa: np. pisząc lub napisawszy nie określa osoby, ale określa czas: pisząc: Ct, napisawszy Cpe;
4. forma nieosobowo-nieczasowa: np. pisać: nie określa ani osoby ani czasu.

Co to... 3

Warto parę słów powiedzieć jeszcze o strukturach jakie tworzą formy czasownika w połączeniu z innymi formami czasownika (osobowo-czasowymi) lub formami nieosobowo-nieczasowymi. Uważni Czytelnicy już wiedzą, że chodzi o tzw. czas przyszły złożony. Jak wiadomo w języku polskim czasowniki niedokonane N, zarówno jednokrotne Nj (z jednym wyjątkiem) jak i wielokrotne Nw nie posiadają form czasu przyszłego. Przy pomocy form niezwykłego (bo jedynego) czasownika niedokonanego jednorazowego być potrafią jednak stworzyć strukturę, która pozwala im wyrazić czas przyszły. Struktury te tworzy się na dwa sposoby: do czasownika być we właściwej formie osobowo-czasowej dodaje się inną formę osobowo-czasową, dokładnie Nj/Nw Cpe Lp/Lm Rm/Rż/Rn/Rmo/Rnm np. będę śpiewał, będziecie śpiewali, itd., lub formą nieosobową-nieczasową (bezokolicznik): będę śpiewać, będziecie śpiewać, itd.

Powyższy podział wyrazów pochodzących od czasowników wyróżniający cztery grupy, pozwala na dostrzeżenie dużych podobieństw między językami polskim i angielskim. Ale o tym w jednym z następnych esejów.

17 kwietnia 2005 roku

© 2005 byTomasz Wyszkowski


2017 06 25 Zrozumienie siebie to początek

Ocean

Święto

Pewność

PEWNOŚĆ

Myślisz, że do tej pory wierzyłeś, że myślisz, że wiesz.
Teraz wiesz, że wierzysz, że myślisz.
A kiedy się dowiesz, że myślisz, że wierzysz...?
...Gdy uwierzysz, że myślisz, że wiesz?
Nie wiesz…?
Nie do pomyślenia, w co można uwierzyć, że się wie.
Wprost nie do wiary.
Pomyślisz… i już nie wiesz, w co wierzyć. 


© 2017-09-10 by Tomasz Wyszkowski